1․ Նկարագրեք այն փորձը, որն ապացուցում է, որ մարմինների հպմամբ փոխազդեցությունը բնութագրվում է ոչ միայն ուժով: Պատասխանեք նաև հետևյալ հարցերին.

․ Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն էր անփոփոխ փորձի ընթացքում:

Ֆիզիկական մեծություն, որ անփոփոխ է՝ Մասի ամբողջական միավոր է։

․ Ինչպե՞ս է կոչվում այն:

Ինչպես է գնահատվում սեղանիկի դիրքը՝
Սեղանիկի տարբեր դիրքերում, մենք կարող ենք համեմատել, թե երբ այն դրված է լայն մակերեսի վրա (մեծ տարածություն), սեղանիկն ավելի քիչ ուժ է գործադրում այն մակերևույթի վրա:

․ Համեմատեք սեղանիկի երկու դիրքերը: Ո՞ր դիրքում է սեղանիկն ավազի միավոր մակերեսով տեղամասի վրա ավելի մեծ ուժ գործադրում: Ձեր ենթադրությունը հիմնավորեք դատողություններով:

Եթե սեղանիկը տեղադրված է ավելի փոքր մակերևույթով, այդ դեպքում ուժը կկենտրոնանա փոքր տարածության վրա, որն առաջացնում է ավելի մեծ ճնշում:

2․ Ո՞ ր ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում ճնշում: Գրե՛ք ճնշման բանաձևը: 

Ճնշում ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է այն ուժը, որն գործադրվում է մեկության մակերեսի վրա, երբ մարմինը հպվում է այդ մակերևույթին։ Ճնշումը ցույց է տալիս, թե որքան ուժ է գործադրվում որոշակի մակերեսի վրա։

Ճնշման բանաձևը հետևյալն է՝

P=S/F

3․ Ի՞նչ ֆիզիկական իմաստ ունի ճնշումը: 

Ճնշման ֆիզիկական իմաստը այն է, որ ճնշումը ցույց է տալիս, թե որքան ուժ է գործադրվում որոշակի մակերեսի վրա։ Այն օգտագործվում է բնութագրելու ուժի ազդեցությունը մակերևույթի վրա, երբ այդ ուժը խտանում է որոշակի տարածքում։

4․ Ո՞ րն է ճնշման միավորը միավորների ՄՀ-ում: 

Ճնշման միավորը միավորների ՄՀ-ում (Միջազգային համակարգում) Պասկալ է (Pa), որը նշվում է որպես Pa։

5․ Ո՞ ր բանաձևն է ճիշտ արտահայտում ճնշման արժեքը. 

ա. P = F x S, 

բ. p= F/ S ; 

գ. p = S/ F : 

6.Ինչպե՞ս կարելի է փոքրացնել ճնշումը: Բերե՛ք օրինակներ: 

Ճնշումը կարելի է փոքրացնել՝ մեծացնելով այն մակերեսը, որի վրա գործադրվում է ուժը։ Սա նշանակում է, որ եթե ուժը նույնն է, ապա եթե մակերեսը մեծանա, ճնշումը կպակասի։

7. Համեմատե՛ք նկարում պատկերված հավասար զանգվածներով ավտոմեքենաների ճնշումները գետնին: Ո՞ ր մեքենայի գործադրած ճնշումն է ավելի փոքր: 

Նկար գ-ում։

8․ Ինչպե՞ս կարելի է մեծացնել ճնշումը: Բերե՛ք օրինակներ:

Ճնշումը կարելի է մեծացնել՝ փոքրացնելով այն մակերեսը, որի վրա ուժը գործադրվում է։ Դա տեղի է ունենում, երբ միևնույն ուժը կենտրոնանում է փոքր տարածության վրա, ինչը մեծացնում է ճնշումը։

• ժապավենաձև որդերի դաս
• ծծող որդերի դաս
• կլոր որդերի տիպ

• պալոլո
• ներեիս
• անձրևորդ

1. Ձկների ի՞նչ տեսակներ են հանդիպում Հայստանում։

• Ցիպրինիդներ (օրինակ՝ բետո, սպիտակ պանգաս, սիգ)
• Գոլցիններ (օրինակ՝ գոլցին, երկարուկ)
• Արկտիկական ձկներ (օրինակ՝ մղվալ)
• Պերիշկոիդներ (օրինակ՝ կատրան, ջրարջ)

1. Նկարագրել ձկների արտաքին կառուցվածքը

• Մարմին՝
• Գանգ և բերան՝
• Լողակներ՝
• Մաշկ և պատյաններ՝

1. Լողակները ի՞նչ դեր են կատարում ձկների կյանքում

Օգնում են ձկների շարժմանը, պահպանում մարմնի ուղղությունը և հավասարակշռությունը ջրում։

լողակները բաշխում են շարժման ուժը և նպաստում ճշգրիտ և արագ լողալուն։

1. Ի՞նչ է լողափամփուշտը

մի կառույց է, որը գտնվում է ձկների մեջ և լողալու, ջրի մեջ բարձրության կարգավորման համար նախատեսված է: Այն թույլ է տալիս ձկներին կարգավորել իրենց խտությունը, ինչպես նաև հարմարավետ լողալ տարբեր խորությունների մակարդակներում:

Հուստինիանոս I-ի վերափոխությունները և Արևմտյան Հայաստանը

Հայաստանի արևմտյան մասում՝ Բյուզանդական Հայաստանում, 387 թվականի բաժանումից հետո իրավիճակը փոքր-ինչ այլ էր: Բյուզանդիան աստիճանաբար սկսեց վերացնել հայոց քաղաքական և տնտեսական ինքնուրույնությունը՝ անշրջելի կերպով վերածելով այն Բյուզանդիայի հերթական վարչական միավորի: Այդպես Արևմտյան Հայաստանը զրկվեց քաղաքական, տնտեսական և մշակութային միասնականությունից: Ավելի մեծ փոփոխություններ եղան Հուստինիանոս I-ի (527-565) օրոք: Բյուզանդական Հայաստանի վարչական շրջանի վերաձևման արդյունքում ստեղծվեցին չորս վարչական միավորներ՝ Առաջին Հայք, Երկրորդ Հայք, Երրորդ Հայք և Չորրորդ Հայք նահանգները։ Վերացվեցին հայ նախարարների ինքնավարությունը, արտոնություններն ու սեփական զորք ունենալու ժառանգական իրավունքը: Անհամեմատ ավելի էական նշանակություն ուներ ժառանգական իրավունքին վերաբերող օրենքը, որով վնասվում էր նաև նախարարական համակարգը։ Համաձայն բյուզանդական օրենքի՝ ժառանգությունը պետք է բաժանվեր թե՛ արական, թե՛ իգական սեռի երեխաների միջև: Այսպես մեծ կալվածքները, որոնք հայ ազնվական ընտանիքների հզոր հիմքն էին, ավագ որդու կողմից ժառանգվելու և անձեռնմխելի մնալու փոխարեն արագորեն մասնատվեցին:

Հուստինիանոսի օրենսդրությունը և հայ հասարակության ավանդական կառուցվածքն ակնհայտորեն անհամատեղելի էին, և սա ապստամբությունների տեղիք տվեց: Դրանցից ամենախոշորը 539 թ. ապստամբությունն էր՝ Հովհաննես Արշակունու գլխավորությամբ: Ապստամբությունը ճնշվեց. ապստամբներից ոմանք աքսորվեցին Բալկաններ, ոմանք պաշտոններ ստացան բյուզանդական վարչական համակարգում, իսկ ոմանք էլ լքեցին Հայաստանի բյուզանդական հատվածը։ Անզոր հայ վերնախավն արագ կլանվեց բյուզանդական աստիճանակարգության մեջ և ի վերջո ձուլվեց։

Դվինի 506 թ. և 554 թ. եկեղեցական ժողովները

Պարսկա-բյուզանդական հակամարտության կարևորագույն բաղադրիչներից էր քրիստոնեական եկեղեցիների նկատմամբ վերահսկողության հարցը: Բյուզանդիան փորձում էր Հայոց եկեղեցուն պարտադրել իր դավանանքը, իսկ Պարսկաստանը՝ իր հովանավորության ներքո գտնվող նեստորականությունը: Ռազմական պայքարը փոխարինվում էր եկեղեցու նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելու քաղաքականությամբ։ Իրավիճակը սրվեց հատկապես 451 թ. գումարված չորրորդ՝ Քաղկեդոնի Տիեզերական ժողովից հետո։ Այս ժողովում դավանաբանական վեճեր բռնկվեցին միաբնակների և երկաբնակների միջև. առաջինները պնդում էին, որ Քրիստոսն ունի միայն մեկ՝ աստվածային բնություն, դրան հակառակ՝ երկաբնակները Քրիստոսի մեջ ճանաչում էին երկու բնություն՝ աստվածային և մարդկային: Այնուհետև երկաբնակները կոչվեցին «քաղկեդոնականներ», իսկ միաբնակները՝ «հակաքաղկեդոնականներ»։

Հայաստանն այս ժողովին թեպետ չմասնակցեց, սակայն, ինչպես հետագայում պարզվեց, համակրանքը «հակաքաղկեդոնականների» կողմն էր: Հայ առաքելական եկեղեցին հավատարիմ մնաց տիեզերական առաջին երեք՝ Նիկեայի (325 թ.), Կոստանդնուպոլսի (381 թ.) և Եփեսոսի (431 թ.) ժողովների վճիռներին։ Այսպիսով՝ Քրիստոսի բնության մասին հայկական վարդապետությունը հաստատակամորեն պնդում էր Քրիստոսի երկու բնությունների միասնությունը և ոչ թե երկու բնությունների միավորումը՝ «մի անձ՝ երկու բնություն»։ Թեպետ Հայոց եկեղեցին այս փուլում հեռու մնաց դավանաբանական վեճերից, բայց հետագայում, երբ դրանք ձեռք բերեցին քաղաքական երանգավորում, ստիպված էր հստակեցնել իր դիրքորոշումը՝ ընտրելով քաղկեդոնականության մերժման տարբերակը: Դա վերջնականապես ձևակերպվեց Դվինի առաջին (506 թ.) և երկրորդ (554 թ.) ժողովների ժամանակ։ Դվինի երկրորդ ժողովը նշանակալի էր նաև նրանով, որ մերժում էր նեստորականությունը ևս, որին քաղաքական նպատակներով հովանավորում էր Սասանյան արքունիքը: Այդպիսով՝ Հայոց եկեղեցին մերժեց և՛ քաղկեդոնականությունը, և՛ նեստորականությունը: Այսպիսով այն տարանջատվեց թե՛ մեկից, թե՛ մյուսից՝ ինքնահաստատվելով և ձեռք բերելով իր անկախությունը:

Պարսկա-բյուզանդական պատերազմն ու Հայաստանի երկրորդ բաժանումը

Հայոց եկեղեցու հակաբյուզանդական դիրքորոշումը Սասանյան արքունիքին հետ չկանգնեցրեց Հայաստանում զրադաշտականությունը տարածելու մտքից: Այդ հարցը նորից առաջ քաշվեց Խոսրով I Անուշիրվանի (531-579) օրոք: Վերջինս, Բյուզանդիայից հետ չմնալով, վարչական վերափոխություններ կատարեց։ Պարսկաստանը բաժանվեց չորս քուստակների, որոնցից Հյուսիսային քուստակը գրեթե ամբողջությամբ ներառում էր Արևելյան Հայաստանը: Իսկ 564 թ., երբ Հայաստանի մարզպան նշանակվեց Սուրենը, սկսվեցին կրոնական հալածանքների քաղաքականությունն ու զրադաշտականության պարտադրանքը: Սա հանգեցրեց հայերի ապստամբությանը 571 թ.։ Իսկ քանի որ Բյուզանդիան չէր հրաժարվել ամբողջ Հայաստանը նվաճելու իր ցանկությունից, օգտվելով առիթից՝ ակտիվորեն միջամտում էր հակամարտությանն իբրև քրիստոնեական երկրների հովանավոր: Կնքվեց հայ-բյուզանդական համագործակցության դաշինք, որով ապստամբությունից հետո պարսկական Հայաստանն անցնելու էր Բյուզանդիայի գերիշխանության ներքո։ Ընդ որում՝ հայերը երեք տարով ազատվելու էին հարկերից և պահպանելու էին իրենց դավանանքը: Ի վերջո, հայերի սկսած ապստամբությունը վերաճեց պարսկա-բյուզանդական 20-ամյա պատերազմի, որն ավարտվեց Բյուզանդիայի հաղթանակով: Արդյունքում 591 թ. Հայաստանը բաժանվեց Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև: Այս անգամ երկրի մեծ մասն անցավ Բյուզանդիային։ Կողմերը հայերի նկատմամբ որդեգրեցին նոր քաղաքականություն, որով խրախուսվում էր հայկական զորքերի տեղակայումը երկրից դուրս։ Այդպես թե՛ Բյուզանդիան, թե՛ Պարսկաստանն ազատվում էին ապստամբությունների վտանգից, քանի որ թուլացվում էր հայոց զինական ուժը: Բացի դրանից՝ կողմերն օգտագործելու էին հայկական զորքերն իրենց տերությունների ծայրամասերն օտար ներխուժումներից պաշտպանելու նպատակով:

Հարցեր և առաջասրանքներ

1. Ինչպե՞ս էին տարբերվում Բյուզանդիայի և Սասանյանների վարած քաղաքականությունները Հայաստանի երկու հատվածների նկատմամբ:

Բյուզանդիան աստիճանաբար սկսեց վերացնել հայոց քաղաքական և տնտեսական ինքնուրույնությունը՝ անշրջելի կերպով վերածելով այն Բյուզանդիայի հերթական վարչական միավորի:

2. Ինչո՞վ էր պայմանավորված պարսկա-բյուզանդական 20-ամյա պատերազմը:

նքվեց հայ-բյուզանդական համագործակցության դաշինք, որով ապստամբությունից հետո պարսկական Հայաստանն անցնելու էր Բյուզանդիայի գերիշխանության ներքո։ Ընդ որում՝ հայերը երեք տարով ազատվելու էին հարկերից և պահպանելու էին իրենց դավանանքը: Ի վերջո, հայերի սկսած ապստամբությունը վերաճեց պարսկա-բյուզանդական 20-ամյա պատերազմի, որն ավարտվեց Բյուզանդիայի հաղթանակով:

3. Հիմնավորի՛ր: Ինչո՞ւ էին կարևոր տիեզերաժողովները և դրանց նկատմամբ Հայոց եկեղեցու վերաբերմունքը:

յուզանդիան փորձում էր Հայոց եկեղեցուն պարտադրել իր դավանանքը, իսկ Պարսկաստանը՝ իր հովանավորության ներքո գտնվող նեստորականությունը: Ռազմական պայքարը փոխարինվում էր եկեղեցու նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելու քաղաքականությամբ։ Իրավիճակը սրվեց հատկապես 451 թ. գումարված չորրորդ՝ Քաղկեդոնի Տիեզերական ժողովից հետո

4. Փոփոխություն և շարունակականություն։Ի՞նչ ես կարծում, ի՞նչ առավելություն տվեց Հայոց եկեղեցուն Դվինի 554 թ. ժողովը:

5. Ի՞նչ հետևանքներ ունեցան Հուստինիանոս I-ի վերափոխությունները հայ նախարարների համար:

Ավելի մեծ փոփոխություններ եղան Հուստինիանոս I-ի (527-565) օրոք: Բյուզանդական Հայաստանի վարչական շրջանի վերաձևման արդյունքում ստեղծվեցին չորս վարչական միավորներ՝ Առաջին Հայք, Երկրորդ Հայք, Երրորդ Հայք և Չորրորդ Հայք նահանգները։ Վերացվեցին հայ նախարարների ինքնավարությունը, արտոնություններն ու սեփական զորք ունենալու ժառանգական իրավունքը:

6. Ինչո՞ւ թե՛ Պարսկաստանը, թե՛ Բյուզանդիան որդեգրեցին հայկական զորքերը երկրից դուրս տեղակայելու նոր քաղաքականություն:

: Այս անգամ երկրի մեծ մասն անցավ Բյուզանդիային։ Կողմերը հայերի նկատմամբ որդեգրեցին նոր քաղաքականություն, որով խրախուսվում էր հայկական զորքերի տեղակայումը երկրից դուրս։

7. Պատկերացրու, որ դու 571 թ. հակապարսկական ապստամբության առաջնորդ Վարդան Մամիկոնյանը՝ Կարմիր Վարդանն ես: Ի՞նչ գնահատական կտաս ապստամբությանը, երբ 571 թ. Հայաստանը հերթական անգամ բաժանվի Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի միջև։

Արդյո՞ք ապստամբության արդյունքները կբացատրես Բյուզանդիայի խաբեությամբ կամ ապստամբների միամտությամբ։ Իսկ գուցե մեկ այլ մեկնաբանությո՞ւն կտաս:

Եթե մենք ելի բաժանվեինք ես կասեի, ու ուժեղացնեն մեր զորքերը և ուժեղացնելուց հետո հարձակվել պարսկաստանի վրա։

Վերջապես գարուն էր ես ոգեշնչվեցի գարնան ուժով։ Տանից դուրս գալուց ես ուրախանում էմ, որ դուրս եմ եկել։ Այդ թեթև քամին ինձ հովացնում էր։ Ինչքան քայլում էի այդքան հաճույք էի ստանում, բայց իմ հաճույքը կտրեց մի ծերունի, որի հետ ես ծանոթացա և մենք քայլեցինք դեպի մոտակա այգի։ Այգու ճանապարհը երկար չեր, բայց քայլելիս այդ ծերունին այնքան խոսեց, որ ականջներս հոգնել էին լսելով նրան։ Ինչքան էլ ստիպված էի լսում, բայց ինչ, որ իմաստ կար իր այդքան պատմածի մեջ։ Նա ինձ ասում էր, որ իր սիրելի եղանակը գարունն է, ասում էր, որ սիրում է խոսել շփվել, իսկ ճանապարհին ով սկսում էր լսել նա գնում էր նրա կողքից։ Մենք հասանք այգի և տեսանք մի փոքրիկ դուռ էր, բայց շատ չհետաքրքրվեցինք։ Միքիչել քայլելուց հետո մենք վերջը գնացինք այդ դռան մոտ։ Մտնում էնք ներս այն տեղ վախենալու լռություն է մենք գնում էինք երկար միջանցով։ Ես սկսեցի անհանգստանալ, բայց լսելով այդ ծերունուն մենք շարունակեցինք մեր ճանապարհը։ Մենք հասնում էինք համարյա այդ միջանցքի վերջին այդ պապիկը ինձ ասաց, որ շատ է հոգնել։ Ես ձև տալով, որ չեմ լսել նրան շարունակեցի իմ ճանապարհը։ Մենք դուրս եկանք և պարզվում էր, մեր ամեն քայլը մեկ րոպեյեր մենք քայլել էինք մոտավոր 300-ժամ։ Դուրս գալուց հետո Հայաստանի ժամը փոխվել էր և մենք գնացինք հետ, որ գա նորից մեր սիրելի գարունը։ Ու երբ հասանք հետ այդ պապիկը ասաց վերջապես գարուն է

Present Perfect Simple – Exercise

1.Mrs Snow has made a fantastic cake. (make)

Debbie has bought a new bike.

I haven’t fed my little dog yet.

Sally and Jenny have got a new CD player.

Chris hasn’t found wood for a raft.

The pupils haven’t done their homework.

Nick can’t play football today. He has had an accident with his bike.

Liz hasn’t finished her homework yet.

Has Julia been to school today?

What have you made for lunch today, Mum?

Bill has tidied up his cage, but he hasn’t washed the dishes yet.

Sandra has bought a lot of things for her birthday party, but she hasn’t made the cakes yet.

Present Perfect or Past Simple – Exercise

• I saw a great film yesterday.
• Have you ever bought a cheap laptop?
• Sue had the flu last winter.
• A few days ago, we drove to his uncle.
• They played bingo on Wednesday afternoon.
• He has already taken the bus to get there.
• Last week my rabbit ran away.
• We did a lot last Sunday.
• Has she ever been in India?
• I met him last Monday.
• She has not woken up yet.
• I have not met her since last Thursday.
• Bob slept well last night.
• I got a letter from her two days ago.
• They have already arrived in Germany.

Նա հոսում է, ալիք առ ալիք,
Եվ ամեն վայրկյան— այն չէ՛,
Եվ ամեն մի վայրկյանը— հնչեղ
Ներկա է, անցյալ— ու գալիք։

հնչեղ-լի՝ ուժգին ձայն ունեցող:

Անցնում է, հոսում է, վարար է,
Ելնում է, սուզվում անդադար,
Մշտապես մեռնում է— ու հար է.
Մշտապես ու հար — անկատար։

հար-կողքին

Այս գետը,— նայի՛ր,— նա հոսում է,
Քեզ թվում է թեկուզ անփոփոխ:
Իսկ քո փառքը, հիմար, երազում է—
Հավերժական կոթող։

կոթող- որ կառուցում են որևէ խոշոր դեմքի հիշատակը

Ռուբայաթ պարսկական և արաբական դասական պոեզիայի ժանր է, որը բաղկացած է քառատող բանաստեղծություններից:
Այն քառատող բանաստեղծություն է:

Упражнение 1. Вставьте вместо точек слово который в нужном падеже.

1. Вчера студенты были в театре, который находится на улице Сумской. 2. Он

знает эту девушку, которая приехала из Кении. 3. Он читает письмо, которое написала его

сестра. 4. Вы не видели наши ручки, которые лежали на полке. 5. Мы покупаем

продукты в магазине, которые находится на соседней улице. 6. Дома мы учим

тексты, которые читали в классе. 7. Смотри, это моё фото, которое сделал мой друг Алик.

8. Мы не знаем слова, которые есть в новом тексте. 9. Дай мне, пожалуйста, тетрадь,

которая лежит в столе.

Упражнение 2. Составьте сложное предложение из двух простых,

используйте слово который.

Модель: Я знаю ученика. У него есть старший брат. – Я знаю ученика, у

которого есть старший брат.

1. У меня есть друг. Его зовут Максим. 2. Я знаю эту ученицу. У неё

нет справки-У меня есть друг которого зовут Максим.

3. Это новые ученики. У них ещё нет расписания. 4. Мой друг

видел эту девушку. Её зовут Сабрина. 5. Это мой старший брат. У него есть

мечта. 6. Это наши друзья. Их вчера не было на вечере. 7. Я написал новое

слово. Его нет в нашем учебнике.