Առաջնորդ լինելը միաժամանակ և՛ հեշտ է, և՛ դժվար։ Առաջին հայացքից թվում է, թե առաջնորդը պարզապես ղեկավարում է մյուսներին, տալիս հանձնարարություններ և վերահսկում աշխատանքը։ Այդ առումով առաջնորդ լինելը կարող է հեշտ թվալ, որովհետև դու որոշումներ ես կայացնում և մյուսները հետևում են քեզ։

Սակայն իրականում առաջնորդ լինելը ավելի շատ դժվարություններ ունի։ Առաջնորդը պատասխանատու է ոչ միայն իր, այլև ամբողջ խմբի համար։ Նա պետք է ճիշտ որոշումներ ընդունի նույնիսկ բարդ իրավիճակներում, լսի ուրիշների կարծիքները, կարողանա լուծել խնդիրներ և երբեմն էլ ընդունի սխալները։ Բացի այդ, առաջնորդը պետք է օրինակ լինի մյուսների համար՝ իր վարքով, աշխատասիրությամբ և արդարությամբ։

Իշխանությունը նշանակում է ազդելու, ղեկավարելու կամ որոշումներ ընդունելու ուժ և իրավունք։ Երբ ասում ենք, որ ինչ-որ մեկը ունի իշխանություն, դա նշանակում է, որ նա կարող է ազդել մարդկանց վրա կամ ղեկավարել ինչ-որ բան։

Օրինակ՝ մենք հաճախ լսում ենք, որ «նա մեծ իշխանություն ունի» կամ «նա մտել է իշխանության մեջ»։ Այսպիսի խոսքերում իշխանությունը սովորաբար վերաբերում է պետության կառավարմանը։ Այսինքն՝ մարդիկ, ովքեր ղեկավարում են երկիրը, ընդունում են օրենքներ և որոշումներ։

Բայց իշխանությունը կարող է ունենալ նաև ավելի լայն իմաստ։ Օրինակ՝ ընտանիքում նույնպես կա որոշակի իշխանություն։ Ծնողները՝ մայրիկը և հայրիկը, ունեն իշխանություն երեխաների նկատմամբ, որովհետև նրանք են խնամում, դաստիարակում և որոշումներ ընդունում ընտանիքում։ Նույն կերպ երբեմն տատիկը կամ պապիկը նույնպես կարող են մեծ ազդեցություն ունենալ ընտանիքում, և մարդիկ լսում են նրանց խոսքը։

Մարդու կյանքում կան արժեքներ, որոնք ձևավորում են նրա բնավորությունն ու հարաբերությունները շրջապատի հետ։ Այդ արժեքներից երկուսը պատասխանատվությունն ու հանդուրժողականությունն են։

Պատասխանատվությունը երևում է այն ժամանակ, երբ մարդը գիտակցում է իր խոսքերի և արարքների հետևանքները։ Նա չի խուսափում պարտականություններից, չի մեղադրում ուրիշներին իր սխալների համար, այլ ընդունում է դրանք և փորձում ուղղել։ Օրինակ՝ երբ աշակերտը ժամանակին կատարում է իր տնային աշխատանքը կամ երբ ընկերոջը տված խոստումը պահում է, նա ցույց է տալիս իր պատասխանատու լինելը։ Այդպիսի մարդուն կարելի է վստահել, որովհետև նա գիտի, որ յուրաքանչյուր քայլ կարևոր է։

Հանդուրժողականությունը օգնում է մարդկանց ապրել խաղաղ ու հարգալից մթնոլորտում։ Բոլոր մարդիկ տարբեր են՝ իրենց կարծիքներով, սովորություններով, մշակույթով։ Երբ մարդը կարողանում է լսել ուրիշի տեսակետը, նույնիսկ եթե համաձայն չէ, և չի ծաղրում կամ վիրավորում նրան, նա դրսևորում է հանդուրժողականություն։ Դա բարության և լայն մտածողության նշան է։

Կյանքում հավասարություն նշանակում է, որ մարդիկ ունեն նույն իրավունքները, հնարավորությունները և հարգանքը, անկախ նրանից՝ ով են նրանք։

Օրինակներ կյանքի մեջ

• Դպրոցում — բոլոր աշակերտները պետք է ունենան նույն հնարավորությունը սովորելու և պատասխանելու։

• Աշխատանքում — մարդիկ պետք է նույն աշխատանքի համար ստանան արդար աշխատավարձ։

• Օրենքի առաջ — բոլոր մարդիկ հավասար են օրենքի առաջ, անկախ նրանից՝ հարուստ են թե աղքատ։

Հավասարություն կյանքում = բոլոր մարդկանց արդար և հավասար վերաբերմունք։

Այսինքն՝ ոչ ոք չպետք է ունենա ավելի քիչ իրավունքներ միայն նրա պատճառով, թե ով է նա։

Արդարությունը այն սկզբունքն է, որի վրա պետք է կանգնի մարդկային հարաբերությունը։ Դա նշանակում է ճիշտն ու սխալը տարբերել ոչ թե շահից, այլ խղճից։ Արդար մարդը փորձում է յուրաքանչյուրին գնահատել իր արարքներով, ոչ թե խոսքով կամ արտաքինով։ Երբ հասարակության մեջ արդարություն կա, մարդիկ զգում են վստահություն և խաղաղություն, որովհետև գիտեն՝ իրենց ձայնը լսելի է։ Արդարությունը ուժ չէ, բայց ունի մեծ ուժ՝ փոխելու աշխարհը։

Արդարություն նշանակում է մարդկանց նկատմամբ ճիշտ, ազնիվ և հավասար վերաբերմունք։ Երբ արդարություն կա, մարդիկ ստանում են այն, ինչ իրենց արժանի է, և օրենքներն ու կանոնները կիրառվում են ճիշտ ձևով։

Արդարության իրավական կողմը

Արդարության իրավական կողմը կապված է օրենքների հետ։

Սա նշանակում է, որ՝

• բոլոր մարդիկ հավասար են օրենքի առաջ,

• օրենքները պետք է պաշտպանեն մարդկանց իրավունքները,

• եթե մարդը խախտում է օրենքը, նա պետք է պատասխանատվություն կրի։

Օրինակ՝ եթե մեկը գողություն է անում, դատարանը կարող է պատժել նրան ըստ օրենքի։

Համագործակցություն

Մարդկանց, խմբերի կամ կազմակերպությունների համատեղ աշխատանքն ու փոխօգնությունը ընդհանուր նպատակին հասնելու համար։
Օրինակ՝ դպրոցում ուսուցիչը և աշակերտը համագործակցում են լավ արդյունքի համար։

Հակասություն

Երկու մարդկանց, գաղափարների կամ կարծիքների պարզաբախտ չհամընկնումը, անհամաձայնությունը։
Օրինակ՝ երբ ընկերները տարբեր կարծիք ունեն մի հարցի շուրջ, նրանց միջև առաջանում է հակասություն։

Համակեցություն

Մարդկանց միասին ապրելը կամ միևնույն տարածքում, հասարակության մեջ խաղաղ ու կազմակերպված կերպով գոյակցելը։
Օրինակ՝ բազմաբնակարան շենքում ապրող մարդիկ համակեցության կանոններով են առաջնորդվում։

Ընտանիք

Այն մարդկանց փոքր խումբն է, որոնք կապված են ընդհանուր ծագմամբ, ամուսնությամբ կամ որդեգրմամբ։ Ընտանիքը հասարակության հիմնական միավորն է, որտեղ մարդը ստանում է դաստիարակություն, հոգատարություն և արժեքներ։

Ազգ

Մարդկանց մեծ համայնք, որոնք միավորված են ընդհանուր լեզվով, մշակույթով, պատմությամբ, տարածքով և ինքնության զգացմամբ։ Ազգը ավելի լայն հասկացություն է, քան ընտանիքը՝ ընդգրկելով ամբողջ ժողովուրդը։

Մշակույթ

Ժողովրդի կամ հասարակության ստեղծած նյութական ու հոգևոր արժեքների ամբողջություն՝ լեզու, սովորույթներ, արվեստ, կրոն, վարքականոններ, ապրելակերպ, գիտելիքներ։ Մշակույթն է, որ ձևավորում է ժողովրդի ինքնությունը։

Խմբեր

Սա մարդկանց փոքրիկ կամ միջին չափի հավաքույթ է, որոնք ունեն ընդհանուր նպատակ կամ հետաքրքրություն, և անդամները հաղորդակցվում են իրար հետ։

Օրինակներ. դպրոցի դասարանը, աշխատանքային թիմ, ընկերների փոքր խումբ։

Շերտեր

Շերտերը մարդկանց բաժանում են սոցիալական դիրքի, մասնագիտության, հարստության կամ կրթության հիման վրա։ Անդամները հաճախ չեն շփվում անմիջական կերպով, բայց ունեն ընդհանուր տեղավորում հասարակությունում։

Օրինակներ. ուսանողական շերտ, աշխատավորների շերտ, միջին խավը, բարձր խավը։

Համայնքներ

Համայնքը մարդկանց մեծ խմբավորումն է, որոնք ապրում են նույն տարածքում կամ ունեն ընդհանուր մշակույթ, լեզու կամ ավանդույթներ։ Անդամները կարող են ունենալ տարբեր հետաքրքրություններ, բայց կապվում է ընդհանուր միջավայրով։

Օրինակներ. գյուղի համայնք, քաղաքային թաղամաս, ազգային համայնք։