Եռում: Եռման ջերմաստիճան:

Ի՞նչ երևույթներ են նկատվում հեղուկի մեջ նրա տաքացման պրոցեսում:

Ջերմաստիճանի բարձրացում – սկզբում հեղուկի ջերմաստիճանը աստիճանաբար բարձրանում է, քանի որ այն կլանում է ջերմություն։

  1. Ինչու՞ են հեղուկի ներսում առաջանում պղպջակներ:
    Հեղուկի ներսում պղպջակներ են առաջանում, որովհետև տաքանալիս տեղի է ունենում եռում․ հեղուկի մոլեկուլները արագանում են, վերածվում գոլորշու և ձևավորում գազային պղպջակներ հեղուկի ներսում։
  2. Ինչպիսի՞ն է պղպջակների «վարքը» հեղուկը տաքացնելիս: Ինչո՞ւ է եռացող ջուրն «աղմկում»:
    Սկզբում առաջանում են շատ փոքր պղպջակներ (հաճախ՝ լուծված գազերից), որոնք կարող են առաջանալ հատակին ու պատերին և արագ անհետանալ։
    Ջերմաստիճանը բարձրանալիս արդեն առաջանում են գոլորշու պղպջակներ, բայց ներքևի շերտերում դրանք հաճախ փլվում են, քանի որ դեռ չեն դիմանում ճնշմանը։
  3. Ի՞նչ ուժեր են ազդում գոլորշիով լցված օդի պղպջակի վրա` հեղուկի ներսում:

    Ծանրության ուժ – ուղղված է դեպի ներքև (պղպջակի «քաշը») Լողացնող (Արխիմեդյան) ուժ – ուղղված է դեպի վեր, որը առաջանում է հեղուկի կողմից

  4. Ի՞նչ է եռումը: Ո՞ր պրոցեսն են անվանում եռում:

    եռում կոչվում է այն պրոցեսը, երբ հեղուկը տաքանալիս իր ամբողջ ծավալով սկսում է վերածվել գոլորշու։

    Այսինքն՝ եռումը այն երևույթն է, երբ հեղուկի ներսում առաջանում են գոլորշու պղպջակներ, որոնք բարձրանում են դեպի մակերես և դուրս գալիս։

  5. Ի՞նչն են անվանում հեղուկի եռման ջերմաստիճան: Եռման ընթացքում արդյոք հեղուկն ավելի է տաքանում:
    Հեղուկի եռման ջերմաստիճան են անվանում այն ջերմաստիճանը, որի դեպքում սկսվում է եռում, այսինքն՝ հեղուկը իր ամբողջ ծավալով անցնում է գոլորշու վիճակի (երբ գոլորշու ճնշումը հավասարվում է արտաքին ճնշմանը)։
  6. Ինչի՞ց է կախված հեղուկի եռման ջերմաստիճանը:
    Արտաքին ճնշումից – որքան մեծ է ճնշումը, այնքան բարձր է եռման ջերմաստիճանը, իսկ փոքր ճնշման դեպքում՝ իջնում է (օրինակ՝ լեռներում ջուրը ավելի շուտ է եռում)։ Հեղուկի բնույթից – տարբեր նյութեր ունեն տարբեր եռման ջերմաստիճաններ, քանի որ նրանց մոլեկուլների միջև փոխազդեցությունները տարբեր են։ Խառնուրդներից և լուծված նյութերից – եթե հեղուկում կան լուծված նյութեր (օրինակ՝ աղ), եռման ջերմաստիճանը սովորաբար բարձրանում է։
  7. Եռացող ջուրը որտե՞ղ է ավելի տաք՝ ծովի մակերևույթի՞ն, լեռան գագաթին, թե՞ խոր հանքահորում:
    Ծովի մակերևույթին ճնշումը «նորմալ» է, և ջուրը եռում է մոտ 100°C։ Լեռան գագաթին ճնշումը փոքր է, դրա համար եռման ջերմաստիճան նվազում է, և ջուրը եռում է ավելի ցածր ջերմաստիճանում (100°C-ից քիչ)։
  8. Ինչի՞ վրա է հիմնված շուտեփուկ կաթսայի աշխատանքի սկզբունքը:

Հուշում․

Բարձր ճնշումը պահպանվում է հեղուկից բարձր փականների և փակ հերմետիկ կափարիչի շնորհիվ, ուստի ջրի եռման ջերմաստիճանը հասնում է 200 °C-ի: Եռման ջերմաստիճանը կախված է արտաքին ճնշումից: Արտաքին ճնշման աճով հեղուկի եռման կետը մեծանում է

Շուտեփուկ կաթսայի աշխատանքը հիմնված է այն փաստի վրա, որ եռման ջերմաստիճան կախված է արտաքին ճնշումից։

Քանի որ կաթսան հերմետիկ փակ է, ներսում գոլորշին չի դուրս գալիս և ճնշումը մեծանում է։ Արդյունքում՝ ջրի եռման ջերմաստիճանը բարձրանում է (սովորական 100°C-ից բարձր)։

  1. Օգտագործելով նկարը՝ բացատրե՛ք՝ ինչպես  կարելի է ջուրը եռացնել սովորական սենյակային ջերմաստիճանում:
  2. Ինչի՞ հաշվին է տեղի ունենում սառնարանի ներսի ջերմաստիճանի նվազումը։
    Սառնարանի ներսի ջերմաստիճանի նվազումը տեղի է ունենում ջերմության «դուրս հանելու» հաշվին՝ այսինքն՝ ջերմությունը տեղափոխվում է ներսից դեպի դրս։

Թրաֆիքինգ

Թրաֆիքինգը (մարդկանց թրաֆիքինգ) ծանր հանցագործություն է, որը նշանակում է մարդկանց շահագործում՝ խաբեության, հարկադրանքի կամ ուժի միջոցով։

Պարզ ձևով՝ դա այն է, երբ ինչ-որ մեկը մարդուն օգտագործում է իր շահի համար՝ առանց նրա ազատ և իրական համաձայնության։

Թրաֆիքինգը կարող է ներառել՝

  • մարդկանց ստիպել աշխատել առանց վարձատրության (աշխատանքային շահագործում)
  • սեռական շահագործում
  • մարդկանց վաճառք կամ փոխանցում ուրիշներին շահի դիմաց
  • երեխաների օգտագործում մուրացկանության, աշխատանքի կամ այլ նպատակներով

Գործնական քերական ություն

134.Երկու շարքերից ընտրել արմատ և ածանց և կազմել ածանցավոր բառեր:
Ա. Վարսավիր, հայ, բույր, հյուր, ջերմ, գոգ, արգելել, ավազ, ճաշ, եղեգն, վարդ, ամուր, կտակ, դարբին, ծառ, վառ, խնձոր, այգի, ելք, լվացք, կտակ, դպիր, արվեստ:
Բ. -անոց, -արան, -ոց, -ստան, -ուտ:

վարսավիրանոց, վարսավիրանոց, հայաստան, բույրանոց, հյուրանոց, ջերմ անոց, գոգնոց, արգել ոց, ավազ արան, ճաշ արան, եղեգնոց, վարդան ոց, ամր ոց,

 

վարս-անոց  վարսանոց

հայ – ստան  Հայաստան

բույր  -ոց  բույրոց

հյուր – անոց  հյուրանոց

ջերմ – ոց  ջերմոց

գոգ – ոց  գոգոց

արգել – ոց  արգելոց

ավազ  – անոց  ավազանոց

ճաշ  – արան  ճաշարան

եղեգն  -անոց  եղեգնանոց

վարդ  -անոց  վարդանոց

ամուր – ոց  ամրոց

կտակ  – արան  կտակարան

դարբին  – անոց  դարբնանոց

ծառ – աստան ծառաստան

վառ – արան  վառարան

խնձոր – անոց  խնձորանոց

այգի  – ստան  այգեստան

ելք – արան  ելքարան

լվացք – արան  լվացքարան

դպիր – անոց  դպրանոց

արվեստ – անոց  արվեստանոց

135. Տրված արմատներով կազմիր մեկական հոդակապով ու անհոդակապ բարդ բառ:
Ջուր, ծաղիկ, հաց, որս, պար, արյուն, արվեստ, աստղ, տուն:

ջուր – ջրաղաց (հոդակապով), ջրակաթիլ (անհոդակապ)

ծաղիկ – ծաղկաստան (հոդակապով), ծաղկեփունջ (անհոդակապ)

հաց – հացատուն (հոդակապով), հացթուխ (անհոդակապ)

որս – որսորդ (հոդակապով), որսշուն (անհոդակապ)

պար – պարահանդես (հոդակապով), պարուսույց (անհոդակապ)

արյուն – արյունահոսություն (հոդակապով), արյունարբու (անհոդակապ)

արվեստ – արվեստանոց (հոդակապով), արվեստասեր (անհոդակապ)

աստղ – աստղադիտարան (հոդակապով), աստղերգ (անհոդակապ)

տուն – տնատեր (հոդակապով), տնտեսություն (անհոդակապ)

136.Տրված նախածանցներով կազմել 3-ական ածանցավոր բառ:
Ան-
ապ-
բաց-
գեր-
դժ-
համ-
հակ-
ստոր-
չ-
տ-
դեր-
արտ-
փոխ-
ենթ-
անդր-

Ան-  անգույն, անիմաստ, անհայտ
ապ-  ապօրինի, ապագա, ապաշխարել
բաց-  բացատրել, բացահայտել, բացել, բացոդյա
գեր-  գերազանցել, գերագնահատել, գերիշխել
դժ-  դժվար, դժգոհ, դժբախտ
համ-  համագործակցել, համաձայն, համատեղ
հակ-  հակառակ, հակազդել, հակամարտ
ստոր-  ստորագրել, ստորաբաժանում, ստորակետ
չ-  չտեսնել, չհասկանալ, չգիտել
տ-  տանել, տպագրել, տրամադրել
դեր- դերասան, դերակատար, դերաբաշխում
արտ-  արտագրել, արտահայտել, արտահայտել
փոխ- փոխել, փոխանակել, փոխարինել
ենթ- ենթադրել, ենթարկվել, ենթագիտակցություն
անդր- անդրադառնալ, անդրադարձ, անդրազգային

137.Տրված վերջածանցներով կազմել 3-ական ածանցավոր բառ;
-ալի-
-գին-
-անի-
-ավուն-
-յալ-
-ուն-
-ելի-
-ան-
-անակ-
-անոց-
-ոց-
-ուստ-
-եստ-
-իչ-
-յուն-
-ստան-
-վածք-
-ույց-
-ք-

-ալի  սիրելի, տեսանելի, լսելի
-գին  թանկագին, պատվագին, սրբագին
-անի  հայկական, քաղաքային, գարնանային
-ավուն  դեղնավուն, կարմրավուն, կապտավուն
-յալ  գրածյալ, անցյալ, եկյալ
-ուն  գեղեցիկուն, քնքուշուն, լուսավորուն
-ելի  ընթեռնելի, հասանելի, կիրառելի
-ան  գյուղական, պետական, աշնան
-անակ  հարվածանակ, շարժանակ, պտտանակ
-անոց  դպրոցանոց, վարսանոց, հյուրանոց
-ոց  ջերմոց, արգելոց, գոգոց
-ուստ  հագուստ, զարդուստ, կահուստ
-եստ  արվեստ, արհեստ, հյուսեստ
-իչ  գրիչ, հաշվիչ, վարիչ
-յուն  գեղեցկություն, ազատություն, արագություն
-ստան  Հայաստան, Վրաստան, Բուլղարիաստան
-վածք  կառուցվածք, ձևվածք, հագվածք
-ույց  ցուցույց, կառույց, շինույց
  կյանք, խոսք, գիրք


138. Բառաշարքում գտնել վերջածանցավոր բառերը և ընդգծել ածանցները:

Վայրի, խոհուն, մրգատու, մականուն, փութկոտ, մուրացկան, առհավետ, արգելակ, գունեղ, ոսկեգույն, նվազագույն, բանակ, խորք, միածին, զայրույթ, դռնակ, միաբան, իշխան, հարսնացու:

խոհ_ուն_

մրգատ_ու_

մական_ուն_

փութկ_ոտ_

մուրացկ_ան_

առհավե_տ_

արգելա_կ_

գուն_եղ_

ոսկեգու_յն_

նվազագու_յն_

միած_ին_

զայրու_յթ_

դռն_ակ_

միաբ_ան_

իշխան (-ան)

142․ Տրված գոյականներին  ածանցներ ավելացրո´ւ և կազմի´ր ածականներ:

Սիրտ, վախ, քար,  մայր, երկինք, արև, փայտ, լեռ(ն), փողոց, երկաթ, օդ, ծաղիկ, եղբայր, ոսկի, արծաթ, ծով, Ամերիկա, Ֆրանսիա, Գերմանիա:

Անսիրտ, վախկոտ, քարոտ, մայրական, երկնային, արևոտ, փայտե, լեռնային, փողոցային, երկաթյա, օդային, ծաղկաոր, եղբայրական, ոսկյա, արծաթյա, ծովային, Ամերիկյան, Ֆրանսիական, Գերմանական, 

185.Տրված բառերում առանձնացրո՛ւ արմատը և ածանցը․ ածանցները գունավորի՛ր։

Օրինակ՝  ան-զեն,  դժ-գոհ

Անգութ,  դժբախտ, դժգոհ, դժկամ, անտուն,  լճակ, շնիկ, գառնուկ, տնական, ծովային, ուրախալի,  մեղմաբար, վեհորեն, աշակերտուհի, կանաչեղեն։

ան_գութ_

դժ_բախտ_

դժ_գոհ_

դժ_կամ_

ան_տուն_

լիճ_ակ_

շուն_իկ_

գառ_նուկ_

տուն_ական_

ծով_ային_

ուրախ_ալի_

մեղմաբար → մեղմ

վեհորեն → վեհ

աշակերտ_ուհի_

կանաչ_եղեն_

171.Բացատրի՛ր դարձվածքները բառարանի օգնությամբ:
Իրար սրտից ջուր խմել –
Հազար մաղով անցկացրած –
Հիվանդի համար ջուր բերող –
Գլխին կրակ թափել –
Կանաչ-կարմիրը կապել –
Կոպեկի համար մեռած –
Ուրիշի բնում ձու ածել –
Ոտքի կոխան դարձնել –
Փուշը մատից հանել –
Գրքի մի երեսը կարդալ —

Իրար սրտից ջուր խմել – շատ մտերիմ լինել, իրար լավ հասկանալ

Հազար մաղով անցկացրած – շատ փորձված, մանրամասն ստուգված

Հիվանդի համար ջուր բերող – շատ հոգատար, նվիրված մարդ

Գլխին կրակ թափել – շատ զայրացնել, մեծ վիշտ կամ ցավ պատճառել

Կանաչ-կարմիրը կապել – խայտառակ վիճակում հայտնվել, շփոթվել կամ անհարմար դրության մեջ ընկնել

Կոպեկի համար մեռած – շատ ժլատ, չափազանց խնայող

Ուրիշի բնում ձու ածել – ուրիշի հաշվին ապրել, ուրիշի վրա բեռ դառնալ

Ոտքի կոխան դարձնել – ստորացնել, անարգել, ոտնահարել

Փուշը մատից հանել – դժվարությունից ազատվել, խնդիրը լուծել

Գրքի մի երեսը կարդալ – քիչ բան իմանալ, մակերեսային գիտելիք ունենալ

201.Փակագծերում տրվածներից ընտրել այն բառը, որը փոխաբերական իմաստով կլրացնի տողասկզբի բառին։
1. առվակ (կարկաչուն, մոլորված, լայն)
2. ժայռ (բարձր, մտախոհ, ուղղաձիգ)
3. ծաղիկ (բուրավետ, դեղին, ժպտուն)
4. փողոց (ուրախ, ասֆալտապատ, լայն)
5. սենյակ (կահավորված, նորոգված, հյուրընկալ)
6. հուշարձան (քարե, նախշազարդ, հպարտ)
7. բերդ (կիսավեր, ալևոր, հինավուրց)
8. ցայտաղբյուր (գեղեցիկ, քանդակազարդ, զվարթ)
9. ամպ (ճերմակ, թավահոնք, անձրևաբեր)
10. գիրք (կաշեպատ, մաշված, իմաստուն)

առվակ – կարկաչուն

ժայռ – մտախոհ

ծաղիկ – ժպտուն

փողոց – ուրախ

սենյակ – հյուրընկալ

հուշարձան – հպարտ

բերդ – ալևոր

ցայտաղբյուր – զվարթ

ամպ – թավահոնք

գիրք – իմաստուն

232․Ո՞ր զույգերի երկու բառերը նույն արմատը չունեն։

Տեր – տիրույթ

Շեն – շինարար

Գետ – գիտակ

Կիրթ – կրթօջախ

Սին — սննդարար

Տեր – տիրույթ – նույն արմատ (տիր-)

Շեն – շինարար – նույն արմատ (շին-)

Գետ – գիտակ – տարբեր արմատներ

Կիրթ – կրթօջախ – նույն արմատ (կրթ-)

Սին – սննդարար –  տարբեր արմատներ

235․Բառաշարքում ընդգծել ապ- նախածանցն ունեցող բառերը:

Ապաշնորհ, ապուր, ապազգային, ապիկար, ապաբախտ, ապուշ, ապակի, ապերախտ, ապուպապ, ապօրինի, ապուխտ, ապագա, ապացույց, ապստամբ, ապավեն, ապառաժ, ապաստան, ապար, ապտակ, ապրուստ:

ապաշնորհ

ապուր

ապազգային

ապիկար

ապաբախտ

ապուշ

ապակի

ապերախտ

ապուպապ

ապօրինի

ապուխտ

ապագա

ապացույց

ապստամբ

ապավեն

ապառաժ

ապաստան

ապար

ապտակ

ապրուստ

236.Բառաշարքում ընդգծել անհոդակապ բառերը:

Տնավեր, շաքարավազ, բազմազգ, հեքիաթասաց, շքերթ, ագեվազ, բեռնատար, եռակողմ, ցլամարտ, տոմսարկղ, ուղեկալ, հաղթանդամ, աղվեսագի, գինետուն, ձյունառատ, վազանց, արգավանդ, լուսանկար, հերարձակ:

տնավեր
շաքարավազ
բազմազգ
հեքիաթասաց
շքերթ
բեռնատար
եռակողմ
ցլամարտ
տոմսարկղ
ուղեկալ
հաղթանդամ
գինետուն
ձյունառատ
վազանց
լուսանկար
հերարձակ

Ճապոնիա

Պետական կարգը՝ սահմանադրական միապետություն
Ճապոնիան ժամանակակից աշխարհի առավել զարգացած ու հզոր երկրներից է:
Մյուս երկրներից նկատելիորեն տարբերվում է իր ուրույն աշխարհագրական դիրքով,
պատմական անցյալով, լեզվով, տնտեսական զարգացման ուղիով և բնութագրական այլ
գծերով: Ճապոնացիներն իրենց երկիրը դեռևս միջնադարից անվանել են «Նիհոն» կամ «Նիպպոն» ։ Ճապոնիա բառն ունի չինական ծագում և նշանակում է «ծագող արևի երկիր
(արևը խորհրդանշված է երկրի դրոշի վրա):
Աշխարհագրական դիրքը: Ճապոնիան ծովային պետություն է: Երկրի տարածքի մեծ մասը կազմում են Հոնսյու, Հոկայդո, Կյուսյու ու Սիկոկու համեմատաբար խոշոր, իսկ փոքր մասը՝ Ռյուկյու, Օկինավա և այլ մանր կղզիներն ու կղզեխմբերը: Կղզիները ձգվում են հյուսիս-արևելքից հարավ-արևմուտք ուղղությամբ: Դրանք ողողվում են անմիջապես Խաղաղ օվկիանոսի կամ դրա մասերի՝ Ճապոնական, Օխոտի և Արևելաչինական ծովերի ջրերով: Եվրասիա մայրցամաքից՝ Կորեական թերակղզուց Ճապոնիան բաժանված է
Կորեական լայն նեղուցով, Սախալին կղզուց՝ Լապերուզի նեղուցով: Հնուց մինչև XIX դարի կեսերը Ճապոնիայի ինքնամեկուսացվածությունը պայմանավորված էր գլխավորապես երկրի վերոգրյալ աշխարհագրական դիրքով: Արգելված էին օտարերկրացիների մուտքը Ճապոնիա և ճապոնացիների ելքը դեպի արտասահման:
Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ Ճապոնիան դարձավ պարտված երկիր: Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում երկիրն իրականացրեց տնտեսական մեծ վերելք, լայնորեն միջազգայնացրեց իր տնտեսությունը և հասարակական կյանքը:
Տարածքի չափով Ճապոնիան գերազանցում է եվրոպական պետություններից շատերին:
Բնական պայմանները և ռեսուրսները:
Երկրի տարածքի շուրջ 3/4-ը զբաղեցնում են
երիտասարդ լեռները: Ժամանակակից հզոր Ճապոնիայում, լեռներում կառուցված
տրանսպորտային թունելների, կամուրջների և օդանավակայանների շնորհիվ, հաղթահարվել են տրանսպորտային հաղորդակցության դժվարությունները: Սակայն շարունակում է անլուծելի մնալ երկրաշարժավտանգության հիմնախնդիրը: Աշխարհի
երկրաշարժային ամենաակտիվ գոտում գտնվող Ճապոնիայում հաճախ են տեղի ունենում ուժեղ և նույնիսկ կործանարար երկրաշարժեր: Տնտեսությանը մեծ վնաս են հասցնում նաև երկրաշարժի հետևանքով առաջացող ցունամիի ալիքները:
Ճապոնիայի ամենաբարձր կետը Ֆուձիյամա գործող հրաբուխն է (3776 մ), որը ճապոնացիների համար սրբազան լեռ է, ինչպես Արարատը հայերի համար: Հարթավայրերը սակավաթիվ են: Համեմատաբար խոշորը Կանտո (Տոկիոյի) հարթավայրն է:
Ճապոնիայի տարածքում կան բազմաթիվ օգտակար հանածոների (երկաթ, մանգան,
տիտան, ուրան) հանքավայրեր, սակայն դրանց պաշարները մեծ չեն: Համեմատաբար
նշանակալի են պղնձի և ցինկի պաշարները: Զգալի են նաև քարածխի, ծծմբի, կաոլինի
(ճենապակու հումքի) պաշարները:
Կլիման երկրի տարածքի մեծ մասում նպաստավոր է գյուղատնտեսության համար:
Այն գերազանցապես մուսսոնային է: Խոնավ կլիմայի պատճառով երկրի ջրագրական
ցանցը խիտ է, սակայն գետերը, տարածքի փոքրության պատճառով, բնականաբար
կարճ են: Գերակշռում են սահանքավոր ու ջրառատ գետերը, որոնք օգտագործվում են ոռոգման և էլեկտրաէներգիա ստանալու նպատակներով: Համեմատաբար խոշոր գետերը գտնվում են Հոնսյու կղզում: Տեղումների տարեկան բավարար քանակի շնորհիվ երկրի գերակշիռ մասում հողագործությունն անջրդի է:
Երկրի տարածքի 2/3-ն անտառածածկ է: Անտառներն առավելապես ունեն ռեկրեացիոն նշանակություն։

Բնակչությունը Ճապոնական ազգի ու լեզվի ձևավորման վերաբերյալ գիտական կարծիքները միանշանակ ստույգ չեն:
Ազգագրագետների կարծիքով՝ ճապոնական ազգի ձևավորման գործընթացն սկսվել է Ք. ա. I հազարամյակի կեսերին երկրի կղզիներում Կորեական թերակղզուց մի շարք ցեղերի վերաբնակեցումով: Այդ ցեղերի մարդիկ միախառնվել են կղզիներում ավելի վաղ հայտնված այնի ցեղի մարդկանց հետ:
Ճապոնիայի բնակչությունը ներկայումս աշխարհում առանձնանում է իր մեծ թվով՝ 124,5 մլն (2021թ.): Աշխարհի երկրների շարքում Ճապոնիան այդ ցուցանիշով 10-րդն է:
Ճապոնիայի բնակչությունն առանձնանում է նաև մեկ այլ հատկանիշով՝ ինքնամեկուսացված գոյատևման պայմաններում ազգային բարձր միատարրությամբ: Ճապոնացիները կազմում են երկրի բոլոր բնակիչների 99%-ը: Մյուս ազգերից են այնիները, չինացիները, կորեացիները:
Երկրում տնտեսական ավելի բարձր աճ ապահովելու նպատակով Ճապոնիան XX
դարի երկրորդ կեսից սկսեց իրականացնել բնակչության ծնելիության նվազեցմանն ուղղորդված ժողովրդագրական քաղաքականություն (այս առումով Ճապոնիան աշխարհի զարգացած երկրների շարքում միակն է):
Բնակչության թվի աճին խանգարող գործոն է եղել Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերին Ճապոնիայի մասնակցության հետևանքով կրած մարդկային կորուստը, որը գնահատվում է ավելի քան 2 մլն: Այդ իրադարձության, ինչպես նաև սոցիալտնտեսական քաղաքականության հաջող իրականացման հետևանքով Ճապոնիայի
բնակչության բնական աճի ցուցանիշը կտրուկ նվազել է: Այժմ՝ 2020-ական թվականներին
այն արդեն կազմում է –0,4–ից –0,5%, ինչը նշանակում է, որ յուրաքանչյուր տարի երկրի
բնակչության թիվը կրճատվում է 500–600 հազար մարդով:
Ներկայումս Ճապոնիայի բնակչության թիվն արդեն ոչ թե նախկին 127 մլն մակարդակի
վրա է, այլ իջել է 124,5 մլն մակարդակի:
Բնակչության մահացության էական կրճատմամբ, ինչպես սպասելի էր, երկարել է
բնակչության կյանքի սպասվող միջին տևողությունը՝ հասնելով աշխարհում ամենաբարձր
ցուցանիշի (84 տարի):
Ճապոնական ազգի մյուս բնութագրական գիծը, չինացիների նման, կրոնի նկատմամբ ցուցաբերվող թույլ հետաքրքրությունն է: Բնակիչների միայն 30%-ն է իրեն համարում հավատացյալ, ընդ որում, դրանցից մոտ 84%-ը դավանում է սինտոիզմ, իսկ ավելի քան 71%-ը՝ բուդդիզմ:
Ճապոնիայի բնակչությունը բնութագրվում է նաև երկրի մարդկանց անհավասարաչափ տեղաբաշխումով: Քանի որ երկրի մակերևույթի շուրջ 3/4-ը զբաղեցնում են բարձր լեռները, ապա բնակչությունը տեղաբաշխված է հիմնականում ծովի մակարդակից մինչև 1000 մ բարձրության ցածրադիր՝ առավելապես ծովափնյա գոտում, ինչպես նաև Կանտոյի կամ Տոկիոյի (Հոնսյու կղզի) ու Իսիկարիի (Հոկայդո կղզի) հովիտներում:Երկրի տարածքի մոտ 3%-ը կազմող տարածքում կենտրոնացած է ամբողջ բնակչության շուրջ 60%-ը: Լեռնային շրջանները նոսր են բնակեցված: Այդտեղ կա ավելի քան 8 մլն լքված տուն:
Ճապոնիայի բնակչության բնորոշ մյուս
բնութագիրը երկրի բարձր քաղաքայնացվածությունն է: Քաղաքներում է բնակվում այս երկրի բնակիչների 91,9%-ը:
Քաղաքների մեծ մասը հիմնադրված է ցածրադիր հարթավայրերում, հատկապես ծովափնյա գոտում:
Երկրի, ինչպես նաև ամբողջ աշխարհի խոշորագույն քաղաքը Տոկիոն է՝ ավելի քան 39
մլն բնակչությամբ: Տոկիո մեգապոլիսի շրջակայքում ձևավորվել է շատ քաղաքների խոշոր
կուտակում՝ մեգալոպոլիս, որն անվանվում է
Տոկայդո (կամ Տոկիո-տո): Խոշորագույն քաղաքներ են նաև Օսական, Յոկոհաման, Նագոյան, Կիոտոն, Կիտակյուսուն և Սապպորոն:Եվ վերջապես, Ճապոնիայի բնակչության կարևոր բնութագիր է դրա տեղաբաշխման բարձր խտությունը: Միջին թվաբանական խտությունը, որն ինքնին շատ
բարձր է՝ 333 մարդ/կմ2 , իրականում ավելի բարձր է: Ծովափնյա գոտու որոշ մասերում
հասնում է ռեկորդային մեծության՝ 700 մարդ/կմ2 ։ Դա շատ մեծ խնդիրներ է առաջացնում
կառուցապատման, տրանսպորտի, մթնոլորտային օդի մաքրության պահպանության,
աղմուկի դեմ պայքարի և այլ խնդիրների կազմակերպված լուծման համար:

Պատասխանել հարցերին

1.Որո՞նք են Ճապոնիայի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատուկ գծերը:

Ճապոնիան կղզային պետություն է՝ կազմված բազմաթիվ կղզիներից, որոնցից խոշորներն են Հոնսյու, Հոկայդո, Կյուսյու և Սիկոկու։

2.Բնական ո՞ր ռեսուրսներով է հարուստ Ճապոնիան:

Ճապոնիան համեմատաբար աղքատ է օգտակար հանածոներով, սակայն ունի որոշակի բնական ռեսուրսներ․

Կան մետաղական հանածոներ՝ երկաթ, մանգան, տիտան, ուրան, բայց դրանց պաշարները մեծ չեն։

3.Ինչպիսի՞ն է Ճապոնիայի կլիման:

Ճապոնիայի կլիման ընդհանուր առմամբ մուսսոնային է և խոնավ։

Երկրի մեծ մասում կլիման նպաստավոր է գյուղատնտեսության համար։

Բնորոշ են սեզոնային քամիները որոնք բերում են շատ տեղումներ։

4.Ինչպիսի՞ պետական կարգ և կառուցվածք ունի Ճապոնիան:

Ճապոնիան ունի սահմանադրական միապետություն պետական կարգ։

Երկրի ղեկավարը կայսրն է, սակայն նրա իշխանությունը հիմնականում խորհրդանշական է։

Իրական պետական կառավարումը իրականացվում է կառավարության և խորհրդարանի կողմից։

5.Ինչպիսի՞ նշանավաոր վայրեր կան Ճապոնիայի այցելելու համար։

Ճապոնիան ունի բազմաթիվ հետաքրքիր և նշանավոր վայրեր, որոնք գրավում են զբոսաշրջիկներին ամբողջ աշխարհից․

Ֆուձի լեռ

Կիոտոյի տաճարներ 

Տոկիո

6.Նկարագրել Ճապոնիայի բնակչությունը:

Թվաքանակը կազմում է մոտ 124,5 մլն մարդ (2021 թ.), և աշխարհում զբաղեցնում է մոտ 10-րդ տեղը։

7.Գրի՛ր մի քանի հետաքրքիր փաստ ճապոնիայի մասին:

Ճապոնիան հաճախ անվանում են «ծագող արևի երկիր», քանի որ նրա անունը՝ «Նիհոն» կամ «Նիպպոն», հենց դա է նշանակում։

 Երկրում կա ավելի քան 100 գործող հրաբուխ, որոնցից ամենահայտնին Ֆուձի լեռն է։

 Ճապոնիան գտնվում է աշխարհի ամենաակտիվ երկրաշարժային գոտիներից մեկում, այդ պատճառով երկրաշարժերը այստեղ բավական հաճախ են լինում։

Կոռուպցիա

Կոռուպցիան պարզ ասած՝ իշխանության կամ պաշտոնի չարաշահումն է անձնական շահի համար։

Եթե մի քիչ ավելի բացատրենք․ կոռուպցիա նշանակում է, երբ ինչ-որ մեկը, ով ունի իշխանություն կամ պատասխանատվություն (օրինակ՝ պաշտոնյա, ոստիկան, ուսուցիչ, բժիշկ), իր դիրքը օգտագործում է ոչ թե հասարակության օգտի համար, այլ իր անձնական շահի համար։

Օրինակներ

  • Կաշառք վերցնել (օրինակ՝ գումար՝ գործը “արագ լուծելու” համար)
  • Ծանոթով գործ սարքել (նույնիսկ եթե ուրիշն ավելի արժանի է)
  • Պետական փողերը վատնել կամ գողանալ
  • Անօրինական արտոնություններ տալ

Ինչու է դա վատ

Կոռուպցիան շատ լուրջ խնդիր է, որովհետև՝

  • խախտում է արդարությունը
  • խանգարում է երկրի զարգացմանը
  • մարդիկ կորցնում են վստահությունը պետության նկատմամբ
  • լավ մասնագետները կարող են դուրս մնալ համակարգից

Один день из моей жизни

Утро. Тихо и немного прохладно. В комнате темно, но уже не так, как ночью — чувствуется, что скоро рассвет. Мне сонно, но в то же время спокойно. Не хочется вставать, однако надо. Легко сказать — трудно сделать.

На кухне тепло и уютно. Пахнет чаем. Становится приятно и немного веселее. За окном светло, но пасмурно. Жаль, что не солнечно — было бы радостнее. Впрочем, и так неплохо.

Днём обычно шумно и оживлённо. В школе бывает сложно, иногда даже скучно, но чаще всё-таки интересно. Когда урок понятен, становится легко и уверенно. А если что-то не получается — немного грустно и тревожно. Хорошо, что рядом есть друзья: с ними всегда веселее и проще.

После уроков спокойно и свободно. Можно отдохнуть, послушать музыку или погулять. На улице свежо и приятно. Иногда бывает ветрено, но это не мешает — наоборот, даже бодрит.

Вечером дома тихо и уютно. Немного устало, но хорошо. Сделаны дела, можно расслабиться. Перед сном становится совсем спокойно. В комнате темно и тихо. Уже не тревожно, а легко и спокойно на душе.

Так проходит один день — по-разному, но чаще всего просто и хорошо.

Գոլորշիացում և խտացում:

  1. Ի՞նչ է շոգեգոյացումը, և ի՞նչ ձևով է այն ընթանում: Շոգեգոյացման ի՞նչ երկու տեսակ է հանդիպում բնության մեջ:
    Շոգեգոյացումը ֆիզիկական գործընթաց է, որի ընթացքում հեղուկը անցնում է գազային (գոլորշի) վիճակի։
  2. Ի՞նչ է գոլորշիացումը:
    Գոլորշիացումը շոգեգոյացման այն տեսակն է, որի ժամանակ հեղուկը դանդաղ անցնում է գազային վիճակի՝ միայն իր մակերեսից։
  3. Ինչու՞ է հեղուկը գոլորշիանում բոլոր ջերմաստիճաններում:
    Հեղուկը գոլորշիանում է բոլոր ջերմաստիճաններում, որովհետև նրա մոլեկուլները միշտ շարժման մեջ են և ունեն տարբեր էներգիաներ։
  4. Ինչի՞ց է կախված հեղուկի գոլորշիացման արագությունը:

    Որքան բարձր է ջերմաստիճանը, այնքան

    • մոլեկուլները ավելի արագ են շարժվում,

      Որքան մեծ է հեղուկի բաց մակերեսը,

      • այնքան ավելի շատ մոլեկուլներ կարող են միաժամանակ դուրս գալ։
  5. Ինչպե՞ս է կախված գոլորշիացման արագությունը հեղուկի ջերմաստիճանից:
    Երբ ջերմաստիճանը բարձրանում է,
    հեղուկի մոլեկուլները ստանում են ավելի շատ էներգիա և շարժվում են ավելի արագ։
  6. Ինչպե՞ս է կախված գոլորշիացման արագությունը հեղուկի ազատ մակերևույթի մակերեսից:
    Գոլորշիացումը տեղի է ունենում միայն մակերեսից։ Եթե մակերեսը մեծ է, ապա ավելի շատ մոլեկուլներ են գտնվում մակերեսին, և ավելի շատ մոլեկուլներ կարող են միաժամանակ դուրս գալ հեղուկից։
  7. Ինչո՞ւ է հեղուկի գոլորշիացումն ավելի արագ կատարվում քամու առկայությամբ:
    Հեղուկի գոլորշիացումն ավելի արագ է կատարվում քամու առկայությամբ, որովհետև քամին հեռացնում է գոլորշին հեղուկի մակերեսից։
  8. Ինչո՞ւ է գոլորշիացման ժամանակ հեղուկի ջերմաստիճանը նվազում:
    Գոլորշիացման ժամանակ հեղուկի ջերմաստիճանը նվազում է, որովհետև հեղուկից դուրս են գալիս ամենաէներգիայով (ամենաարագ) մոլեկուլները։
  9. Ո՞ր գոլորշին է կոչվում հագեցած:
    Հագեցած գոլորշի է կոչվում այն գոլորշին, որը գտնվում է իր հեղուկի հետ հավասարակշռության վիճակում։
  10. Ի՞նչ եղանակով է հնարավոր լինում կանխել մոլորակի մթնոլորտ ի միջով անցնող տիեզերանավի գերտաքացումը:
    Տիեզերանավի գերտաքացումը մթնոլորտով անցնելիս կանխվում է հիմնականում ջերմապաշտպանիչ շերտերի օգնությամբ, որոնք աշխատում են հատուկ ֆիզիկական գործընթացների շնորհիվ։
  11. Ի՞նչ է խտացումը:
    Խտացումը ֆիզիկական երևույթ է, երբ նյութը գազային վիճակից անցնում է հեղուկ վիճակի։

12․ Ո՞ր երևույթներն են բացատրվում գոլորշու խտացմամբ:
Ամպերի առաջացում
Անձրևի առաջացում
Մառախուղ

  1. Ո՞ր սարքի միջոցով են չափում օդի խոնավությունը: Ինչպե՞ս է այն կառուցված:
    Հիգրոմետրը սարք է, որը ցույց է տալիս օդում ջրային գոլորշու քանակը (այսինքն՝ հարաբերական խոնավությունը)։

Դաս Իրանի իսլամական Հանրապետություն,աշխարհագրական դիրքը,բնական պայմանները և ռեսուրսները. Բնակչությունը ,տնտեսությունը

Իրանի բնական հարստությունները

Իրանը հարուստ է բնական պաշարներով, հատկապես՝

Նավթ և բնական գազ (աշխարհի խոշորագույն պաշարներից)

Ածուխ, երկաթի հանքաքար, պղինձ, ցինկ, կապար

Ոսկի և այլ մետաղներ

Աղ, գիպս, շինանյութեր

Հիդրոէներգետիկ պաշարներ (գետերի հաշվին)

2. Կլիման և ջրագրական ցանցը

Կլիմա՝

Հիմնականում մայրցամաքային և չոր (արիդային)

Ամառները՝ շատ շոգ և չոր

Ձմեռները՝ համեմատաբար մեղմ (հարթավայրերում) և ցուրտ (լեռնային շրջաններում)

Տեղումները քիչ են, հիմնականում՝ լեռներում և Կասպից ծովի ափին

Ջրագրական ցանց՝

Գետերը հիմնականում կարճ և սակավաջուր են

Շատ գետեր չեն հասնում ծովին, այլ ավարտվում են լճերում կամ անապատներում

Կարևոր գետեր՝ Կարուն, Ատրեկ, Սեֆիդռուդ

Կան աղի լճեր (օր.՝ Ուրմիա լիճ)

Լայն տարածում ունի արհեստական ոռոգումը

3. Բնակչության բնական շարժի միտումները և պատճառները

Միտումներ՝

Բնական աճը նվազման միտում ունի

Ծնելիությունը նվազում է

Մահացությունը նույնպես համեմատաբար ցածր է

Պատճառներ՝

Քաղաքայնացում

Կրթության մակարդակի բարձրացում

Կանանց զբաղվածության աճ

Ընտանիքի պլանավորման քաղաքականություն

Կյանքի պայմանների փոփոխություն

4. Նավթի դերը Իրանի տնտեսության մեջ

Նավթը տնտեսության հիմնական ճյուղն է

Ապահովում է արտահանման մեծ մասը

Պետական բյուջեի կարևոր եկամտային աղբյուր է

Զարգացնում է արդյունաբերությունը (նավթաքիմիա)

Միաժամանակ կախվածություն է ստեղծում համաշխարհային շուկաներից

5. Ազգային և կրոնական կազմը

Ազգային կազմ՝

Պարսիկներ (մեծամասնություն)

Ադրբեջանցիներ

Քրդեր

Լուրեր

Արաբներ

Թուրքմեններ և այլք

Կրոնական կազմ՝

Գերակշռում է շիա իսլամը

Կան նաև սուննի մուսուլմաններ

Փոքրամասնություններ՝ քրիստոնյաներ, հրեաներ, զրադաշտականներ

6. Գյուղատնտեսության բնութագրող գծերը

Զարգացած է հիմնականում ոռոգվող հողագործությունը

Գլխավոր մշակաբույսեր՝ ցորեն, գարի, բրինձ, բամբակ

Մեծ դեր ունի այգեգործությունը և խաղողագործությունը

Զարգացած է նաև անասնապահությունը (ոչխար, այծ)

Կախված է ջրային ռեսուրսներից և կլիմայական պայմաններից

Առաջնորդություն

Առաջնորդ լինելը միաժամանակ և՛ հեշտ է, և՛ դժվար։ Առաջին հայացքից թվում է, թե առաջնորդը պարզապես ղեկավարում է մյուսներին, տալիս հանձնարարություններ և վերահսկում աշխատանքը։ Այդ առումով առաջնորդ լինելը կարող է հեշտ թվալ, որովհետև դու որոշումներ ես կայացնում և մյուսները հետևում են քեզ։

Սակայն իրականում առաջնորդ լինելը ավելի շատ դժվարություններ ունի։ Առաջնորդը պատասխանատու է ոչ միայն իր, այլև ամբողջ խմբի համար։ Նա պետք է ճիշտ որոշումներ ընդունի նույնիսկ բարդ իրավիճակներում, լսի ուրիշների կարծիքները, կարողանա լուծել խնդիրներ և երբեմն էլ ընդունի սխալները։ Բացի այդ, առաջնորդը պետք է օրինակ լինի մյուսների համար՝ իր վարքով, աշխատասիրությամբ և արդարությամբ։

Գործնական քերականություն

1. Փակագծերում դրված գոյականները դրեք համապատասխան հոլովով:
Հակոբը (հպարտություն)  էր նայում (որդի): Կարծես դեռ երեկ էր, որ նա մերկ (ոտք) ու կարճ (շալվար)  թռչկոտում էր (պարտեզ),  իսկ այսօր, իր բարեկազմ (հասակ), վերին շրթունքը զարդարող բեղերի (փունջ) և (աչքեր)  խելացի (արտահայտություն) արդեն հասուն (տղամարդ)  կերպարանք էր ստացել:  Նրանք գնում էին (անտառ) ձգվող նեղ (արահետ), արևի շողերը (ճյուղ) արանքով թափանցում էին ցած, ոսկե (երանգ)  վառում բազմերանգ ծաղիկները: Հակոբը կանգ առավ, (գլուխ)  ցույց տվեց բարձունքի (ճեղք)  բխող բարակ աղբյուրը: Վճիտ ջուրը (կարկաչ)  ցած էր հոսում թփերի արանքով ու կորչում (խոտ):

 

Հակոբը հպարտությամբ (գործիական) էր նայում որդուն (տրական): Կարծես դեռ երեկ էր, որ նա մերկ ոտքերով (գործիական) ու կարճ շալվարով (գործիական) թռչկոտում էր պարտեզում (ներգոյական), իսկ այսօր, իր բարեկազմ հասակով (գործիական), վերին շրթունքը զարդարող բեղերի փնջով (գործիական) և աչքերի (սեռական) խելացի արտահայտությամբ (գործիական) արդեն հասուն տղամարդու (սեռական) կերպարանք էր ստացել: Նրանք գնում էին անտառ ձգվող նեղ արահետով (գործիական), արևի շողերը ճյուղերի (սեռական) արանքով թափանցում էին ցած, ոսկե երանգով (գործիական) վառում բազմերանգ ծաղիկները: Հակոբը կանգ առավ, գլխով (գործիական) ցույց տվեց բարձունքի ճեղքից (բացառական) բխող բարակ աղբյուրը: Վճիտ ջուրը կարկաչով (գործիական) ցած էր հոսում թփերի արանքով ու կորչում խոտերի մեջ (ներգոյական):

2. Ընդգծեք տրված ածանցավոր ածականներում վերջածանցները և դրանցով կազմեք նոր ածականներ:
Անիծյալ, ողբալի, բուրավետ, լուսեղեն, մարմարե, վախկոտ, լեզվանի, քնատ, հյութեղ, վտանգավոր, զրնգուն, կարմրավուն, քաղաքային, հերոսական, մթին, հմայիչ:

անիծյալ – անգությալ (օրինակ)

ողբալի – սիրելի, ցավալի

բուրավետ – համավետ, հոտավետ

լուսեղեն – ոսկեղեն, հրեղեն

մարմարե – քարե, փայտե

վախկոտ – ամոթկոտ, լռկոտ

լեզվանի – խոսկանի, երգանի

քնատ – հոգնածատ (քիչ կիրառելի, բայց կառուցվածքային)

հյութեղ – մեղեղ (նույն կառուցվածքով՝ քիչ կիրառելի)

վտանգավոր – հետաքրքիր՝ վտանգավոր, հաճելի → վտանգավոր, գեղեցկավոր (ձևով)

զրնգուն – հնչուն, շրշուն

կարմրավուն – դեղնավուն, կապտավուն

քաղաքային – գյուղային, դպրոցային

հերոսական – մանկական, ժողովրդական

մթին – խորին, բարակին (ձևական)

հմայիչ – գրավիչ, ձգիչ

3.Ընդգծված սեռական հոլովով գոյականները փոխարինիր այդ գոյականներից կազմված ածանցավոր ածականներով:
Ցանկապատի երկաթի ճաղերը ներկված էին սև գույնով: Լուսիկը լեռան ծաղիկների մի փունջ էր բերել իր հետ: Օտար երկրներում թափառելով՝ Արմենակը միշտ հոր տան կարոտն էր քաշում: Գյուղի համայնքը իր միջոցներով վերանորոգում է դաշտի ճանապարհները: Փչում էր գիշերվա զով քամին: Հեռվից լսվում էր հովվի սրնգի ձայնը: Այստեղից սկսվում է անտառի գոտին: Գյուղի կենտրոնում բարձրանում են կառուցվող դպրոցի շենքի քարի պատերը:

 

Ցանկապատի երկաթե ճաղերը ներկված էին սև գույնով:
Լուսիկը լեռնային ծաղիկների մի փունջ էր բերել իր հետ:
Օտար երկրներում թափառելով՝ Արմենակը միշտ հայրական տան կարոտն էր քաշում:
Գյուղական համայնքը իր միջոցներով վերանորոգում է դաշտային ճանապարհները:
Փչում էր գիշերային զով քամին:
Հեռվից լսվում էր հովվական սրնգի ձայնը:
Այստեղից սկսվում է անտառային գոտին:
Գյուղի կենտրոնում բարձրանում են կառուցվող դպրոցական շենքի քարե պատերը:

 

4.Կազմիր կապակցություններ՝ փակագծերի մեջ առնված գոյականներից կազմելով ածականներ:
(Փայտ) դարպաս, (մետաքս) թաշկինակ, (լեռ) գոտի, (ծով) կենդանի, (որդի) սեր, (գիր) ակումբ, (աշակերտ) պայուսակ, (դպրոց) հասակ, (բույր) ծաղիկներ, (զինվոր) ջոկատ, (գյուղ) կյանք, (օդ) ուղիներ, (հայր) տուն, (մարմար) սյուն, (բյուրեղ) արցունք, (հերոս) արարք, (ջուր) կենդանի:

 

փայտե դարպաս

մետաքսե թաշկինակ

լեռնային գոտի

ծովային կենդանի

որդիական սեր

գրական ակումբ

աշակերտական պայուսակ

դպրոցական հասակ

բուրավետ ծաղիկներ

զինվորական ջոկատ

գյուղական կյանք

օդային ուղիներ

հայրական տուն

մարմարե սյուն

բյուրեղյա արցունք

հերոսական արարք

ջրային կենդանի